Są tutaj podstawowe informacje dotyczące systemów linux. Zanim zadasz jakieś pytanie wejdź http://www.google.com/linux i spróbuj poszukać. Wiele problemów można w łatwy sposób wygoglować. Jeżeli jednak nie znalazłeś odpowiedzi lub Cię ona nie satysfakcjonuje to przeczytaj uważnie poniższy tekst. Możliwe, że właśnie tutaj znajdziesz odpowiedź na swoje pytanie. Pisanie tematów, gdzie odpowiedź na nie jest tutaj będzie nagradzane ostrzeżeniami.
1. Jaką dystrybucję mam wybrać?
Najpierw zapoznaj się z tą stroną. Pomoże Ci ona naprowadzić Cię jakiej dystrybucji potrzebujesz (chodź to nie jest reguła, że tę dystrubucję musisz wybrać).
2. Skąd mogę pobrać dystrybucję?
Systemy linux należą do tzw. wolnego oprogramowania. Co za tym idzie można je pobierać z sieci za darmo. A oto kilka mirrorów skąd można pobrać najbardziej popularne dystrybucje:
Aurox Debian Fedora FreeBSD Gentoo Mandrake Slackware
Linux zbudowany jest z drzewa katalogów. Główny katalog, początkujący całe drzewo i reprezentujący cały obszar na dysku gdzie zainstalowany jest Linux, oznaczamy "/". Jest on w swoim rodzaju odpowiednikiem z Windows "C:\". W katalagu tym znajdują się wszystkie inne katalogi, pliki i urządzenia. Ważniejsze katalogi:
/bin- znajdują się tutaj pliki binarne; narzędzia systemowe oraz podstawowe polecenia do poruszania sie po systemie
/boot- są tutaj informacje dotyczące bootowania systemu; przechowuje dane bootloadera, jądro systemu i jeszcze kilka innych elementów istotnych dla startu systemu plików.
/boot/grub- jesli korzystamy z Grub'a, to tu właśnie będą przechwywane pliki konfiguracyjne
/dev- Linux praktycznie traktuje wszystko jako pliki: dyski, CD-ROM, modemy, porty szeregowe, skanery itp. Wszystkie urządzenia są przedstawione w tym katalogu za pomocą plików.
/etc - tu znajdują się globalne pliki konfiguracyjne
inittab - plik, z którego proces init (pierwszy proces w systemie) pobiera informacje dotyczące startu systemu
lilo- jeśli korzystamy z Lilo, to tu właśnie będą przechwywane pliki konfiguracyjne
/home- jest to katalog domowy użytkownika, wraz ze wszystkimi danymi oraz z niektórymi ustawieniami.
/lib- znajdują się tutaj skompilowane biblioteki potrzebne do obsługi systemu i uruchamiania podstawowych programów systemowych.
/mnt - katalog przeznaczony do montowania niektórych urządzeń np. hdd, fdd
/proc - są tutaj zapisane informacje o procesach jakie dostajemy od jądra lub jakie my chcemy mu przekazać.
/root - jest to katalog domowy roota (root= superużytkownik).
/sbin - przechowywane są tu pliki binarne, systemowe, które uruchamiane są podczas startu systemu i przez administratora. Zwykły użytkownik nie uruchomi żadnego z programów który znajduje się w tym katalogu.
/tmp - partycja która przechowywuje pliki tymczasowe, w tym plików internetowych (odpowiednik windowsowskiego temp/TIF).
/usr- najbardziej obszerny katalog systemu. Praktycznie wszystko co instalujemy jest apisywane właśnie tutaj. Jest tu dokumentacja systemu, aplikacje instalowane z pakietów jak i źródeł, kody źródłowe jądra, dokumenty HOWTO itp.
/usr/bin- katalog przechowywuje pliki wykonywalne dostępne dla zwykłych użytkowników.
/usr/include- pliki wykorzystywane przez kompilator C/C++
/var- katalog zawiera logi systemowe, kolejki zadań czekających na wykonanie, skrzynki pocztowe uzytkowników.
4. Konsola
Nazywamy ją również terminalem a dokładniej emulatorem terminala, lub wierszem/linią poleceń. Najprościej mówiąc terminal to tekstowy interfejs użytkownika, w którym, poprzez wpisywanie komend, możemy uruchamiać programy, przeglądać system plików i praktycznie wszystkie operacje, które mamy dostępne w graficznym interfejsie, z tą różnicą, że robimy to szybciej i w sposób bardziej zautomatyzowany. W tym miejscu należałoby podać komendy którymi możemy się posługiwać i które ułatwią nam życie:
su - tymczasowe zalogowanie się na innego użytkownika. Samo "su" oznacza logowanie się na konto root'a.
ls- wyświetla pliki w podanym katalogu. Samo "ls" wyświetli bierzący katalog.
cd- zmina katalogu na podany np. cd video/
cp- kopiuje podany plik do podanej ścieżki np.
Kod:
cp qast.cpp /home/inch/
mv- pzenosi podany plik do podanej ścieżki
Kod:
mv qast.cpp /home/inch
lub może służyć do zmiany nazwy pliku:
Kod:
mv qast.cpp qast-1.0.cpp
cat- wyświetla zawartość podanego pliku
Kod:
cat qast.cpp
more- polecenie znaczy to samo co "cat", jednak daje nam możliwość przewijania w dół tekstu.
less- polecenie znaczy to samo co "cat", jednak daje nam możliwość przewijania w obydwie strony.
mkdir- tworzy katalog
rm- usuwa pliki
rmdir - usuwanie pustego katalogu
rm -r - usuwanie katalogu wraz z podkatalogami i plikami
chmod- zmiana praw dostępu do pliku/ katalogu
chown- zmiana właściciela pliku/ katalogu
password- ustawia nowe hasło dla użytkownika
whoami- wyświetla nazwę użytkownika w jakim obecnie pracujemy
pwd - aktualna ścieżka
grep - wyszukiwanie ciągu znaków
ps - aktualne procesy
kill - "zabijamy" proces
ln - tworzymy skrót
more, less - pagery, które dzielą tekst jeżeli się nie mieści na stronie
sort- wyświetla informacje alfabetycznie
|- łączy polecenia
>, >>, <, <<- przekazywanie
Kod:
ls -al | more - wyświetlanie zawartości katalogu z podziałem na strony
ls - al > plik.txt - zapisanie zawartości katalogo do pliku
cat plik >> plik.txt - dołączenie do pliku.txt zawartości innego pliku
mail user@adres < plik - wysłanie pliku mailem
W systemach linux trochę inaczej instalujemy programy niż w Windows. Programy można zainstalować na parę sposobów:
RPM
RPM jest menedżerem pakietów (pakiet to archiwum plików, wraz z opisem i wersją pakietu), za pomocą, którego możemy szybko i łatwo instalować oprogramowanie. Pakiety oprogramowania dzielą się na: binarne, które zostały już wcześniej skompilowane i od razu nadają się do uruchomienia, oraz źródłowe, które sami musimy skompilować, by potem móc odpowiednio wygenerowane programy zainstalować na dysku. Pakiety źródłowe mają wielką zaletę: są zgodne z systemem, na którym zostały skompilowane, ale czasami mogą przysporzyć problemów.
Jak instalujemy pakiety binarne RPM?
W konsoli wpisujemy:
rpm -i nazwa.pakietu.rpm
Następnie programy zawarte w pakiecie powinny się znaleźć na naszym dysku gotowe do uruchomienia. Aby wiedzieć jak przebiega proces instalacji można skorzystać z innych opcji: -v podaje nazwę instalowanego aktualnie pakietu, co w przypadku instalacji tylko jednego jest zbędne, natomiast –h za pomocą znaczka # wskazuje nam postęp instalacji. Opcje –v i -h powinny być wydawane razem z -i w postaci:
rpm -ivh nazwa.pakietu.rpm
Czasami zdarza się, że chcemy uaktualnić pakiet znajdujący się na naszym dysku. Nie musimy usuwać starego (system nie pozwoli na instalowanie nowej wersji na starszej), możemy jednak skorzystać z funkcji Upgrade, która sama usunie poprzednie wersję i zainstaluje nową. Aby zainstalować nowy pakiet na istniejącej starszej wersji wystarczy wydać polecenie:
rpm -U nazwa.pakietu.rpm
Możemy tutaj korzystać także z opcji -v i -h.
Jak mogę odinstalować taki pakiet?
Tak samo jak instalowanie programów odbywa się ich usuwanie. Wydajemy komendę:
rpm -e nazwa.pakietu.rpm
Po wydaniu polecenia czekamy aż program zostanie odinstalowany. Czasami zdarza się, że rpm nie chce usunąć nam pakietu gdyż istnieją zależności pomiędzy programem do odinstalowania, a innymi programami. Nie należy odinstalowywać programów, które są wymagane, ale czasami zdarza się, że musimy to zrobić. Wystarczy do opcji odinstalowania dodać argument --nodeps, który nie pozwoli rpm`owi szukać zależności.
rpm -e --nodeps nazwa.pakietu.rpm
To są podstawowe informacje które należy posiadać aby móc rozpocząć korzystanie z pakietów. Jeżeli podstawowe argumenty Ci nie wystarczają zajrzyj do manuala wpisując
man rpm
Instalacja pakietów źródłowych
Oprócz gotowych do zainstalowania pakietów binarnych istnieją także gotowe zestawy ze źródłami noszące rozszerzenie *.src.rpm. Przed ich zainstalowaniem należy je skompilować. Proces ten jest dość prosty w wykonaniu, jednak wymaga, aby w naszym systemie były odpowiednie biblioteki i kompilatory. Zazwyczaj są to: make, bin86, egcs oraz glibc-devel. Konieczne mogą okazać się także pakiety kernel-headers oraz kernel-source. Jeśli wszystkie wymagane pakiety mamy w swoim systemie czas przejść do kompilacji. Najpierw kopiujemy pakiet.src.rpm do katalogu /usr/src/redhat/SOURCE. Następnie wchodzimy do tego katalogu i wydajemy polecenie:
rpm --rebuild nazwa.pakietu.src.rpm
Teraz czekamy aż zostaną wykonane niezbędne procesy (w zależności od wielkości programu i szybkości naszego komputera). Na naszym ekranie będą pojawiać się różnego rodzaju komunikaty podawane najpierw przez komendę ./configure, następnie już komunikaty kompilacji. Podczas tego procesu nie powinien wystąpić żaden błąd. Kompilacja kończy się komunikatem +exit 0. Skompilowany tak właśnie pakiet, znajduje się w katalogu /usr/src/redhat/RPMS/i386 (czasami może to być i586, i686). Wystarczy go tylko zainstalować.
Rozmieszczenie katalogów typowe dla redhat`a, inne dystrybucje np. suse, slack powinny mieć podobnie.
Jak zainstalować program z źródła?
Instalowanie programów ze źródeł to metoda wymagająca od użytkownika znacznie więcej wiedzy i zaparcia niż rpm`y. Bardzo często wyskakują komunikaty o błędzie, ale nie z winy programistów lecz z winy użytkowników, którzy zazwyczaj nie posiadają odpowiednich bibliotek. Dochodząc do wprawy i zbudowania odpowiednio przystosowanego systemu kłopoty te znikają. Mamy sobie program spakowany do archiwum z rozszerzeniem *.tar.gz, aby go rozpakować wydajemy polecenie:
tar -zxvf program.tar.gz
Następnie wchodzimy do katalogu z rozpakowanymi plikami i czytamy wszystkie pliki, które mogą zawierać przydatne podczas instalacji informacje. Najczęściej nazywane są one INSTALL lub README. Warto także przejrzeć dokumentacje jeśli takowa istnieje. Jeśli w plikach tych nie wyczytamy żadnych informacji, które nakazują nam ustawienie jakichś parametrów (np. katalogu gdzie się będzie program znajdował), możemy uruchomić skrypt, który za nas sprawdzi czy wszystkie potrzebne programy i biblioteki mamy zainstalowane. W tym celu wydajemy polecenie:
./configure
Na ekranie pojawiają się komunikaty, jeśli wszystkie warunki zostaną spełnione configure tworzy pliki makefile, dzięki którym będziemy mogli skompilować nasz program. Gdy configure zakończy działanie (oczywiście nie powinno być żadnych błędów), możemy przejść do kompilacji. Wydajemy polecenie:
make
i czekamy na zakończenie pracy.
Tak samo jak w przypadku configure także polecenie make nie powinno zwrócić nam żadnego błędu. Jeśli wszystko przebiegło bez zakłóceń możemy zainstalować program w systemie kopiując jego pliki w odpowiednie miejsca poleceniem:
make install
Co robić gdy dostajemy błędy? Na początek sprawdzić czy wszystkie wymagane programy i biblioteki mamy na dysku. Bardzo często zdarza się, że wybija nam się błąd, że plik jakiś tam nie został znaleziony. Należy wtedy sprawdzić czy na pewno mamy zainstalowane pliki nagłówkowe kernela oraz jego źródła. Jeśli to nie pomoże należy jeszcze raz przeczytać dostarczone z programem opisy instalacji.
Jak instalujemy pakiety debiana?
Jezeli chcemy zainstalowac pakiety Debiana (*.deb) należy posluzyc sie poleceniem
dpkg -i nazwa_pliku.deb
Natomiast gdy chcemy go usunac stosujemy polecenie
dpkg -r nazwa_pakietu
Mozna rowniez zastosowac narzedzie APT w celu instalacji zrodel. Narzedzie to uzywa pliku zawierajacego liste zrodel, z ktorych moga byc pobierane pakiety ale też zajmie się zależnościami:
Instalujemy irssi:
apt-get install irssi
Usuwamy irssi:
apt-get remove irssi
Naprawiamy zepsute zależności:
apt-get -f install
6. LILO\ GRUB
LILO - (LINUX LOADER) - Jest to niewielki program (wyswietlany w trybie graficznym) dzieki ktoremu system Linux oraz inne nasze systemy moga sie uruchomic. LILO mozeby zainstalowac na MBR (Master boot record) jak i w pierwszym sektorze partycji systemowej (kazda z naszych partycji moze miec boot sector). Jeżeli zainstalujemy go w MBR to on bedzie odpowiadal za startowanie naszych systemow. Jezeli jednak zainstalujemy go na innej partycji (np. e) to wowczas bedzie on ladowal system z tej partycji, jednak bedzie potrzebowal istnienia dodatkowo boot-menagera w MBR.
GRUB - jest to alternatywny boot loader co do LILO. Rozni sie glownie od LILO ze jest to tryb teksowy (chodz ostatnio pojawij sie w wesji graficznej). Rozni sie tez troche inna konfiguracja od LILO. Najwieksza roznica jest obsługa duzej gamy systemow plikow. Dzieki mozliwosci bezposredniego dostepu do systemu plikow, jestesmy w stanie zaladowac dowolny obraz, ktory nie został umieszczony w pliku konfiguracyjnym.
Jak usunac Linux'a?
Znudzil sie Nam Linux i chcemy go usunc, jak to zrobic?
DLA WINDOWS XP, 2003, 2000
Uruchamiamy Windows przechodzimy kolejno Panel sterowania Narzedzia Administracyjne Zarzadzanie komputerem Zarzadzanie dyskami. Zaznaczamy i usuwamy partycje Linux a nastepnie tworzymy nowa (w NTFS badz tez w FAT32). Oczywiscie po usunieciu Linux'a\ GRUB'a nadal przy uruchamianiu komputera bedzie pojawial nam sie boot-loader. Co zrobic aby sie go pozbyc? Nalezy umiescic plyte Windows (XP, 2003 lub 2000) w napedzie. Uruchomic ponownie komputer. W BIOS'ie ustawic bootowanie na CD. Uruchomic ponownie maszyne i uruchomic plyte. Gdy instalator zapyta sie co chcemy zrobic, wybieramy opcję uruchamiania konsoli odzyskiwania. Jezeli poprosi o wybor instalacji Windowsa, do ktorej chcemy sie zalogowac, klikamy numer, przy ktorym jest napisane Windows (XP, 2003 lub 2000), a nastepnie ENTER. Wpisujemy polecenie:
fixmbr
DLA WINDOWS 95 - 2000
Z plyty Linux'a uruchamiamy instalator. Gdy dojdziemy do partycjonowania dysku usuwamy partycje z Linux'em poczym zatwierdzamy wybor. Tak i tu rowniez po uruchomieniku komputera ujrzymy boot-loadera. Zeby sie go pozbyc nalezy uruchomic maszyne z dyskietki startowej i wpisac polecenie
fdisk /mbr
W ten sposob usuniemy z dysku Linux'a jak i boot-loader'a.
Potrzebne sterowniki?
Sterowniki do modemu SpeedTouch 330 - Sterowniki
Sterowniki do modemu Sagem F@st 800/840 - Sterowniki
8. Montowanie napędów
Jeżeli chcemy aby w naszym pingwinie były również dostępne partycje systemu windows i napędy cd-rom należy je zamontować. Zanim zaczniemy to robić należy stworzyć punkt montowania. Jest to katalog którego (zazwyczaj) lokalizacja jest w /mnt. Aby zamontować dysk taki katalog musi istnieć. Możemy go bardzo łatwo stworzyć poleceniem:
mkdir /mnt/win
Dzięki temu stworzymy katalog win w /mnt.
Następnie przystępujemy do montowania:
mount /dev/hdaX /mnt/winc -t system_plików
W naszym przypadku 'a' to primary master. Natomiast:
b- primary slave,
c- secorary master,
d- seconary slave.
Nasz "X" oznacza numer partycji (partycje są liczone od numeru 1). Przy wydawaniu tej komendy możemy jeszcze skorzystać z dodatkowych parametrów:
Kod:
-h - wyświetla pomoc
-v - tryb szczegółowy, wypisuje różne informacje podczas montowania
-t typ - określa typ systemu plików montowanej partycji, mozliwe typy to: adfs, affs, autofs, coda, coherent, cramfs, devpts, efs, ext, ext2, ext3, hfs, hpfs, iso9660, jfs, minix, msdos, ncpfs, nfs, ntfs, proc, gnx4, ramfs, reiserfs, romfs, smbfs, sysv, tmpfs, udf, ufs, umsdos, vfat, xenix, xfs, xiafs (troche tego jest... )
-a - automatycznie montuje wszystkie partycje/dyski opisane w pliku /etc/fstab
-n - zamontowanie, bez umieszczania pozycji w /etc/mtab
-o opcje - dodatkowe opcje, zależne od systemu plików (patrz. 4 kolumna w /etc/fstab)
Jeżeli nie jesteśmy pewni jakie posiadamy partycj lub dyski możemy to bardzo łatwo spawdzić używając polecenia (również z poziomu root'a)
fdisk -l
Drugim sposobem trochę bardziej zaawansowanym aczkolwiek bardziej wygodnym jest edycja pliku /etc/fstab. Dzięki tej operacji nasze dysku będą montowane podczas bootowania, co zaoszczeadza nam czasu.
W /etc/fstab mozemy zobaczyć następujące wpisy:
We wpisach pierwsze 4 kolumny są to: urządzenie/dysk, punkt_montowania, rodzaj systemu plików i opcje (-o). Opcje odzielamy od siebie przecinkami. Lista opcji które możemy wybrać:
Kod:
defaults - domyślne opcje
auto - dysk montowany automatycznie (opcja ustawiana domyślnie)
noauto - dyski nie montowane automatycznie
rw - dysk do odczytu i zapisu
ro - dysk tylko do odczytu
users - umożliwienie montowania dysku zwykłym użytkownikom
nouser - zakaz montowania przez zwykłych użytkowników
suid - zezwolenie na wykonywanie poleceń SUID i SGID
gid=wartość - ustawienie wartości GID (identyfikatora grupy) dla każdego pliku systemu plików
uid=wartość - to samo co gid=wartość, tyle, zę ustawienia dotyczą UID (identyfikatora grupy)
umask=wartość - określenie wartości umask (maksymalne prawa dostępu) dla plików systemu plików (000 daje odczyt, zapis i wykonanie wszystkim użytkownikom, a 777 nie daje żadych praw )
debug - wyświetlanie komunikatów uruchomieniowych (ext2, MSDOS)
nosuid - bity SUID i GUID nie mają znaczenia
exec - zezwolenie na wykonywanie poleceń
noexec - odwrotne do exec
Przedostatnia kolumna to tzw. dump i służy do określenia czy system plików ma być zrzucany w celu zrobienia kopii zapasowej 1, nie 0. Ostatnia kolumna to tzw. fsckorder i używany jest do określenia czy system plików powinien być sprawdzany i w jakiej kolejności. Jeżeli pole ma wartość 1 oznacza to parycję inicjacyjną, a jeżeli ma watrość 0 polecenie fsck nie musi sprawdzać systemu plików. Gdy już zakończymy edycję pliku, wydajemy polecenie mount -a, aby podmontować dyski bez potrzeby ponownego restartu komputera.
Jeżeli chcemy mieć dostęp do partycji Linux spod Windows można skorzystać z programu:
EXT2 IFS- Download
lub też doinstalować wtyczkę do Total Commander'a:
ext2 Filesystem 1.3- Download
Gdy już ściągniemy interesujący nas plik, przechodzimy do katalogu gdzie zostało on zapisany. Następnie uruchamiamy go za pomocą polecenia:
Kod:
sh nazwapliku
np: sh NVIDIA-Linux-x86_64-1.0-8174-pkg2.run
Gdy instalacja zakończy się należy jeszcze zedytować plik: /etc/X11/xorg.conf (np. programem Emacs, Nedit). Przed wprowadzeniem jakichkolwiek modyfikacji należy się upewnić czy w sekcji Module istnieje wpis Load "glx". Następnie usuwamy linijki:
Kod:
Load "dri"
Load "GLcore"
Na sam koniec edytujemy jeszcze jeden wpis:
Kod:
Driver "nv" zastępujemy Driver "nvidia"
Zapisujemy zmiany i uruchamiamy ponownie komputer.
10. Jak defragmentujemy dyski?
Programy do defragmentacji - Download
Wersja 0.2 - poprawione zostały drobne błędy.
W miarę potrzeb FAQ będzie poszerzane o kolejne zagadnienia i Wasze problemy.
Jeżeli ma ktoś jeszcze jakieś porady proszę na PW. A pomocni zostalną wymienieni, jako Ci którzy przyczynili się do rozwoju FAQ.
Możesz pisać nowe tematy Możesz odpowiadać w tematach Nie możesz zmieniać swoich postów Nie możesz usuwać swoich postów Nie możesz głosować w ankietach Nie możesz załączać plików na tym forum Możesz ściągać załączniki na tym forum
FAQ
Szukaj
Użytkownicy
Grupy
Rejestracja
Zaloguj
Narzedzia Administracyjne 
